Xreferat.com » Рефераты по технологии » Технология горных выработок

Технология горных выработок

тѕседi. Оєпандарды» шахта алабасыны» долан. Тарына жайгыстыру шахта алабасын єЅлама оєпандармен ашєанда кездеседi. Этаждарды» єорын шегiнiп алу ёдiстерiмен єабат шахты оєпандарын ендi скважиналармен бЅр№ылап фланг схемасымен жай№астыру, ёсiресе ете газды шахталарда жёне шахта алабысн блоктi схемасымен дайындауда кен орын алады.

1.8. Кен орлына жол ашу жѕелерi /система вскрытия/.


1.8.1. Жал№ыз дара пластаны ашу.


1.12 Сѕретте жал№ыз дара жазыла жатєан пластаны тiк оєпанмен ашып оны» єазып алу тёртiбi керсетiлген. Кјрсетiлген жѕйеде алдымен тiк оєпан, солдан кейiн оєпан тенiрегiндегi камералар, капитальдi бресберг ходогiмен алабасыны» ерiне єарай етедi. Шахтаны» ердегi алабасын єазып тауыса баста№ында шахтаны» ылдый беттегi алабасыны» єорын єазу ѕшiн курделi уклон дайындалып єойылады. Аты атал№ан ѕ»гiлер /бремсберг, уклон/ кен орнына жол ашушы, я№ный, кѕрделi ѕ»гiлерге жатады.

/1.12 сѕретте/ кен бетi ашыл№аннан кейiн этажда№ы кјмiр єазылу тiкелей /прямой ход/ /1-шi этаждын сол єанаты/ не болмаса шегiну жѕрiсiмен /о» жає єанат/ мѕмкiндiгi кјрсетiлген. Шахтаны» бремсберг беттегi алабадан єазып алын№ан кјмiр забойды» ен боиымен транспорт штрегiне жеткiзiлiп бремсбергпен оєпан те»iрегiндегi камералар арєылы тiк оєпан мен єыр бетiне шы№арылады. Таза ауа оєпандарды» бiрiмен бремсберг бойымен транспорт штрегiмен тазарту забойына жеткiзiледi, ал пайдалан№ан ауа вентиляция штрегiмен, ходок арєылы шурф пен жер бетiне шы№арылады. Ылдай алабында єазыл№ан кен забойды» јн бойымен транспорт штрегi арєылы, уклон мен ёрi барып оєпан тј»iрегiндегi камералар, оєпан арєылы жер бетiне шы№ырылады. Таза ауаны» жолы: оєпан, одан кейiн уклон транспорт штрегiнен кейiн забой, вентиляция штрегi мен ходок арєылы келесi оєпан арєылы єыр№а шы№арылады.

Панель дайынды№ында оєпан тенiрiндегi камераладан бiреѕдi» орнына єос басты штректар ѕ»гiленен. Бѕл штректер ашуышы ѕ»гiлер олардан дайындыє – панель iшiндегi бремсбергтер басталып ѕ»гiленедi. Жазыє кјмiр єабатан сол кјмiрдi» арасымен ѕ»гiленген єЅлама оєпан арєылы ашу№а болады /1.13 сурет/. Оєпан жер бетiнен темен єарай єазылып ѕ»гiленедi. ¶»гi 1 этажды» белгiсiне темендегесiн оєпан те»iрiндегi камералар ѕ»гiленедi. Осындай жѕмыс орындалуы этажда јзге дайындыє єазындылар јтуге жол ашады. Забойдан жѕмыс орындалуы этажда јзге дайындыє єазындылар јтуге жол ашады. Забойдан шы№ып жатєан кен транспорт штрек, оєпан те»iрегiндегi камерадан єЅлама оєпанемен єыр№а шы№арылады. Таза ауа єЅлама оєпанны» бiрiмен оєпан тј»iрегiндегi камерада шахтаны» екi єанатына бјлiнiп транспорт штректерiмен тазарту забойларынан етiп ёрi єарай вентиляция штрегiмен келесi оєпан арєылы єыр№а шы№ырылады. 1-этажды» кен єорын єазып алып жатєанда єЅлама оєпандар тере»детiлт келесi 2-этажды» транспорт штрегiн ѕ»гiлеуге жол ашылады. Шахтыны» кен алабасын єЅлама оєпанмен ашу ёдiсi ал№ашєы кѕрделi шы№ыны тiк оєпанмен ашєаннан арзан№а тѕседi. Осы керсетiлген жетiстiкпен єатар атал№ан ёдiстi» кемiстiктерiнде ата№ан жен. Оєпанны» ѕзын малиерi оны кѕтiп, жјндеу шы№ындарын кјбейтедi, тартып туратын болат арєан бЅрын тозады оєпан iшiнде темiр жол транспорты болса. ІЅлама оєпан жер астынан шыєєан кендi забойдан бастап єыр№а дейiн тѕгел конвейермен жеткiзуге жол ашады. Бѕл кјрсетiлiп отыр№ан жер астын ашу схемасы жазыє жер бетiне кјлбеу жаєын жатєан кјмiр єабатын ашєанда жиi кездеседi. ІЅлама, не тiк кјмiр єабаттары негiзiнде тiк оєпан этаж квершлат тарымен ашылып горизонт кен єоры тауысыла баста№анда оєпан терендетiлiп жа»адан оєпан тј»iрегiндегi камералар, квершлагтар ѕ»гiленiп жал№астырылады. /1.14,а сур/.

Егерде кјмiр єабаты єалы» болса оєпан кјмiр єабатында жатєан бѕiрiнен орналасады /1.14, а сур/. Транспорт мен ауа алмасу схемаларын жолы /1.14,б сур/ сѕретiнен кјмiрiндi.

1.8.2. Іабатты кјмiрдi ашу жолдары.


Бѕрыш єЅламасы 10-25є дейiн кјмiр єабаттырыны» арасы ёжептёуiр єашыє болса кјмiр єабаттырын оєпан мен кѕрделi квершланг арєылы ашу№а болады /1.15сур/. Этажды дайындыє бола єал№ан кѕндi 1 жёне 2 тiк опандар этажды» транспорт штрегiнi» белгiлiне дейiн терендейiн. Бѕл горизонтта оєпан тенiрегiндегi камералармен, ал о№ан транспорт квершлаг жал№асады транспорт квершлагымен єатар шахта алабасыны» ер жа№ынан вентиляция квершла№ы ѕ»гiлендi. Атал№ан квершлагтар шахта алабасыны» ёрбiр бремсберг кјмiр єабаттырында арєалы ер жёне уклон арєалы ылды алабаларына бјлiнедi. Бремсберг алабасында ауа ауыстыру ѕшiн ер жає шек арасында квершлаг-» ѕ»гiлендi /1.15,а сур/. Шахта алабасын панель ёдiсiмен даиында№анда тiк оєпандар бас штректердi» де»гейiне дейiн терендетiлiп сол горизонтта оєпан тј»iрегiнлегi камералар єазылып транспорт жёне вентиляция квершла№тары ѕ»гiлiнедi. Осы кјрсетiлген квершлагтардан ёр-бiр пласталарда басты штректер єазылып олардан панель бремсбергтерi та№ы басєа панель iшiндегi дайындыє жѕмыстар басталады. Аралыєтары жаєын кјмiр єабаттыры.

Бѕиiрд жыныстарыны» тЅраєтыл№ы осал /єѕлама бѕрыштары кјрсетiлген шамада болса аралыєтары жаєын кјмiр єабаттары тiк оєпан дар оєпан тјре»iрегiндегi камералар де»гейiне 1"теренделедi. Шахта алабасын этаж ёдiсiмен дайында№анды кѕрделi бремсберг 2"пен кѕрделi уклон 3"ходкаларымен берiк жыныс арасында жарал№ан кјмiр єабатыны» бойынмен.

¶»гiленедi ал те» жа№адайда єор№аушы кен дi»гегiндегi кјмiр шы№ынын азайту ѕшiн, ѕн, гiлердi тјменгi кјмiр єабатымен ѕ»гiлейдi. Бремесберг пен уклон дарды кјмiрмен жанасты у»гiлеген дѕрыс. Тарнспорт штрегiнi» бойлайтын белгiынен бетi ашылма№ан пластар№ан пласталар№а 4"пен 5"этаж квершлагтары ѕ»гiленедi. Осы ёдiсте кѕрделi бремсберг пен уклон 3'екi кјмiр єабаттында орындалатын жЅмыстарды бiрден єамтамасыз етедi. Шахта алабасы панель ёдiсiмен дайындалса№ында кјрсетiлген дайындыє тёсiлдерi ёрбiр панельде єолдынылады, жёне квершлагтар ёр-бiр яруста штректерiн тѕiстiрiп отырады. Атал№ан квершлагтарды ярус квершлагтары деп атагады. Кјрсетiлген ашу тёртiбi жазыє кјмiр єабаттырында єолданса е»кей єазбаларды» жалпы ѕзынды№ы єысєар№анымен этаж /ярус/ сайын квершлаг јткiзуiн талап етедi. Кјрсетiлген ашушы тёрiбiдара горизонтты тѕрiне жатады. Кјп горизонтты ашушы тёртiбi ѕлгiсiдегi єабатты тiк пласталарды этажды квершлагтармен ашып ёр-бiр этажда оєпан тј»iрегiндегi камераларды єЅр№анды атау№а болады. /1.16сур/ єабатты тiк пласталарды тiк оєпандармен этажды квершлагтармен ашєанын кјрсетiп тЅр. 1-шi этажды єостiк оєпанмен жёне этажды єос квершлагпен 1-транспорт, 2-вениляция квершлагтары 1-шi арєылы ашєан этажды» кен єорын єазып жатєанда оєпандар 2-шi этажды» транспорт горизонтына дейiн терендетiледi. Шахтаны» ѕстiнгi шек арасында тазу тѕнбаны» єалынды№ы жЅєа болса 1-шi этажда№ы вентиляция ластын№ан ауаны шахтыдан шы№ару ѕшiн квершлаг орынына вентиляция шурфын ѕ»гiлейдi.

Этажды квершлаг ёдiсiмен єабаттас кјмiр пласталардын ашу е» басты тиiмдi жерi єазып тиелген кен бiраз белеске дейiн жазыє ѕ»гiлермен тасу№а болады. Осы№ан єоса жа»а горизонт ашылып жатєан мезгiлiнде ає техниканы» прогрессивтi тѕрiмен жабдыєталуына мѕмкiндiк ада алады. Пласталарды» єоры бiрден емса ёр мезгiлде таусылуына байланысты шахта єос, кейдi оданда кјп горизонтын бiрден пайдалну№а мёжбѕр болады. Пласталарды» єЅлама бѕрышы 10є кем болса квершлагтар јте ѕзын байланысты єаз№ан кендi тасу, кеншiлердi» єатнасу ѕшiн пласталар гезенк арєилы єосылады /кѕрделi не болмаса этажды тѕрiмен/. /1.17,а сур/ шахта алабасын 1 мен 2 деп атал№ан тiк опандар тјмергi кјмiр єабаттына єондырылып жо№ар№ы кјмiр єабаттыры кѕрдiлi гезенгепен ашылып тЅр№аны кјрсетiлген. Оєпандарды» тјменгi кјмiр єабаттын єыйып јткен жерiнде не оладан темендеу белгiден оєпан тј»iрiндегi камералар 3 єЅрылады. Жо№ар№ы кјмiр єабаттымен тјменгi оєпан тј»iрегiнделi камераларды» тѕсынан тiк гезенк 4 пен єосылады. Екi кјмiр єабаттыны» екеуiндеде гезенк ма»айында вагонетка алмасттру процессi орындау ѕшiн тиiстi жол салынады. Осыдан кейiн ёр кјмiр єабаттыны» он бойында шахта алабасын этажды ёдiсiмен дайында№анда тиiстi кѕрделi бресберг 6 мен 7 ходоктерi ѕ»гiленедi. Тјменгi пласталан єазып алын№ан кјмiр жо№аргы пластаны» бас транспорт штрегiмен кѕрделi гезенк 4 жеткiзiлiп тјменгi пласта№ы оєпан тј»iрегiндегi камералар№а жеткiзiледi.

Кјршi кјмiр єабаттырын кѕрделi гезенк пен ашу тёсiлi ашушы ѕ»гiлердi» Ѕзынды№ын ѕнемдейдi. Кјмiр єабаттырын осылайша ашу тёртiбi жер астында№ы транспорт жЅмысымен ауа ауыстыру iсiн єиындату№а соєтырады. /1.17,а сур/ бремсберг алабасындагы ауа ауыстру схемасы кјрсетiлген. Пайдала№ан ауа жер бертiне шурф 8 арєылы ауыстырылып тЅрады. Кѕрделi гезенк пен єатты жыныс iшiне бiткен арасы тiгiнер 20м асатын жазыє кјмiр єабаттырын ашады, ете жазыє, жаєын бiткен кјмiр єабаттырын тiк оєпан жёне этажды гезенк тёртiбiмен ашады. /1.17, б сур/ шахта алабасына» этаж ёдiсiмен дайындал№ан ашушы тёртiбi кјрсетiлген. Тiк оєпандар тјменгi пластєа дейiн жѕргiзiлiп оєпан тј»iрiндегi 1 камераларды ѕ»гiлейдi. Оєпан те»iрiгiндегi камералардан тјменгi єабат кјмiр бойымен штрек 2' етiп одан јрге єарай кѕрделi бремсберг 3; ал ылдый№а єарай кѕрделi уклон 4' ходоктерiмен ѕ»гiленiп, солардан тјменгi пласты» этаж штректерi ѕ»гiлене бастайды. Кјрсетiлген штректерден жо№ар№ы кјмiр єабаттына этаж гезенктерi єазылады / кјмiр тѕсiретiн 5' жёне ветиляция 6'/. Кѕрделi бремсберг 3' пен кѕрделi уклон 4' екi кјмiр єабаттыны» жѕмысын єамтамасыз етедi. Бiрiншi этажда№ы шахта вентиляция схемасы, пайдала№ан ауаны» адам жѕретiн ходок арєылы орталыє вентиляция оєпанына жеткiзiлiп тЅр№ан схемасы арєылы кјрсетiлген. Шахтаны» кен алабасын панель ёдiсiмен дайында№анда гезенктер ярус штректерiнi» арасынан јтедi. Сондыєтан ондай гезенктi ярус гезенкi деп атайды.

Этаж гезенкiмен кјмiр єабаттырын єосу ёдiстерiмi» Ѕтымдыл№ы этажды квершлаг ёдiстерiнi» ѕтыдылы№ы мен бiр ы»№ай. БЅл системаны» Ѕтылатын жа№дайына материал, єондыр№ыларды жогаргы кјмiр єабаттырына жеткiзiп беруi мен єатар адам єатнастарыны» єыйындауы жатады. Алшає бiткен єЅлама бѕрышы 8є дейнгi кјмiр єабаттыры тiк оєпан арєылы ёр-бiр пласталарды дербес жѕмыс горизонтын уйстастарып ашєан Ѕтымды болады, /1.17,в сур/. °р пласт јз алдына iске єосылады. °р пласт бойынша јз алдына оєпан тј»iрiндегi камералар 1, кѕрделi бремсберг 2 жёне кѕрделi уклон ходоктарымен дайындалады. Атал№ан ашушы тёртiпбен єос кјмiр єабаттынан артыє ашу№а болмайды, жёне бас оєпанiшiнде екi жѕк кјтеретiк єондыр№ы орнатылу№ады тлiстi.

1.8.3. Тѕйдектi ашушы системасы кен геология жаратылысылары.


Кѕрделi шахта алабасы бiрлестiрiп ашу ѕшiн жо№ар№ы кјрсетiлген ёдiстер єиыстырылып єолданылады. Мѕндай жа№дайда ашушы системанын тѕйдектiлi атйды.

1.18,а суретiнде єЅлама бѕрышы 15-18є дейiн бiткен 3 пластаны тѕйдектiлi системасымен ашу жолы кјрсетiлген. Екi тјменгi пласт жанаса бiткен,ал 3-шiсi єашыє жарал№ан. Жанаса бiткен пласталарды тiк оєпанмен этажды квершлагтармен, ал жо№ар№ы алшан жатєан пласт-кѕрделi квершлагпен. Ал тым кјнiле бiткен пласталарды бiрлестiрiп ашу ѕшiн жанаса бiткендерiн этажды квершлаг орнына этажды гезенк 2 ал кѕрделi квершлагты» орнына-кѕрделi гезенк 1 пайдала№андЅрыс /1.18, б сур/ /1.18,в сур/ бѕктелiп жатєан 3 пластаны ашу кјрсетiлген.

1.18 сур туйдектi ашушы системалары а-жазыє кјмiр єабаттыры (екшi жаєын, ѕшiншi алшає( этажды жёне кѕрделi квершлагтар; б-ѕш неазыє бiнен кјмiр єабатты (екеѕi жаєын, жёне ѕшiншiсi алшає) этажды жёне кѕрделi геденк; в-єЅлама бЅрыша тЅраєсыз кјмiр єабаттыры.

1.8.4. Штольнямен кен ашу ёдiсi.


Таулы жерде кен орнын штольямен ишєан тиiстiле. Кјмiр єабаттыны» жаратылысына байланысты штольня кеннi» јн бойымен, не болмаса кен тасуда женiлдi тЅгызу ѕшiн жёне шахтыiшiкен шыєєан су штольняны» ауызына а№уына штольняны 0,003-0,006 е»кiш јтедi. Штольня јтетiн жер танда№анда ескерiлетiн факт-орлар: Кен єорыны» е» мол тЅсынан; штольняны» ауызы шы№атын тѕста, тау, єар кјшкiнi, опырылып єЅлайтын мѕмкiшiлiгi болмау№а тиiстi, јзiн суы тасы№анда штольняны су басып єалмау жа№дайы, жер бетiндегi єЅрылыстарды орналастыр№анда жер тегiстеу жЅмыстарыны» аздау болатын жа№ы, штольнямен жербетiндегi транспорт, темiр жол єатынасыны» сенiмдi болуы. Штольняны» жо№ар№ы жаєтавы кен єоры таусылатын жа№дайда тјменгi кјлбеу бiткен єорын кѕрделi уклондар мен 3,4 ашады. Егерде ылдида№ы єор тiк бiткен кѕнде соєыр оєпан 6,7 мен жёне квершлагп 7 арєылы ашылады. Кјмiр єабаты жер бетiне жаєында№ан тЅсынан ауа ауыстыру ѕшiн штольня 1 не болмаса шурф 2 етедi. Штольнямен кен ашу ёдiстерi жер астында№ы транспорт жЅмысымен, жер астыны» суын жер бетiне шы№ару iсiн ана №Ѕрлым же»iлдетедi. СССР-да штольня ёдiсiмен Кѕзбастагы, Кавказда№ы жёне Іиыр-Шы№ыста№ы кјмiр орындарымен бiраз рудалы кен орындары ашыл№ан.

1.8.5. Руда шы№ытын жер орынларды» ашын, дайындау ёдiстерiнi» ерекшелiгi.


Руда кенiшi металллды /темiс, мыс, єалайы, мырыш т.б./ мен металлсыз /неметаллические/ /апатит, фосфорит, асбест, каомен т.б./.

1.19 Кенiшiн штольня арєыл ашу схемасы.


Атал№ан кен орындарыны» жаратылысы, тѕсi, формасы ёр тѕрлi болып, кјбiнесе желiс не шолбал кјлемдi болып кездеседi. Шахтаны» кен алабасы Ѕзынды№ы 1-2км болып этаждарма бјлiнедi. Тiке бiткен кен орнында№ы этаж єоры ѕ»гiлерiмен блоєєа бјлiнедi. Этажды» биiктiгi ёдетте 60-80м болып кейде бѕл параметрi /20-300м/ арасында јзгерiп тЅруы мѕмкiн. Блокты» шетi восстающий /1.20сур/ ѕ»гiсiмен ше»берленедi. Жазыє /горизонталь/ бiткен кен орны штректерiмен панельдерге бјлiнедi. Блок не долмаса панельдi» алабасында кен єазу жЅмысы орындалады. Басты оєпандар ёдетте опырылу зонасына» сырт кеннi» жатыс бѕиiр жа№ынан опыралу зонасынан 50-100м асырып єондырылады. /1.21.сур/ Бѕл ёдiс єор№ау кен дiнгекiнде кен єорыны» єалуын азайту маєсатымен жер бетiндегi тѕрлi єЅрылыс ѕйлердi опырылу зонасынан сырт жерге орналастыру№а мѕмкiншiлiк тЅ№ызады. Кјлем мјлшерi шамалы жазыє не кјлбей бiткен кен орындары ашєанда оєпандарды кен орнына» алшає, опырылу зонасынан тыс жерден ѕ»гiлейдi. Кен орныны» мјлшерi мол болса єос оєпанды орталыєта, мѕмкiншiлiгiнше шахта алабасынан тыс жерге орналастыру тырысады. ІЅлама оєпандар кен орныны» iшiмен не болмаса кеннi» жатанды бетiндегi жыныс арасынан ѕ»гiленедi /1.22сур/ ІЅлама оєпаннны» келешекте деформацияланбауы ѕшiн оны кен орныны» єЅлау бЅрышы опырылу бурышымен те» болмаса кен iшiнi» єЅлаума бЅрЅрышымен єатар јтедi /1.22,а сур/. Егерде кеннi» єЅлау бЅрышы опырылу бурышынан артыє болса, єЅлама оєпандар опырылу бЅрышымен єатар јтедi /1.22,б сур/. Сон№ы кезде, е»кi жёне тiк бiткен кен iшiн єЅлама бЅрышы 18є дейiн конвейер єондыр№ылы єЅлама оєпандар мен ашып кјтижелi кјрсеткiштерге не болып жатар.

Жер бетiнен 1000м деп тере» бiткен кен iшiне тѕйдектi ёдiстерiмен ашып, ал№ашєы 1000-2000м терендiкке дейiн тiк оєпан ѕ»гiлер, ал одан тере» жатєан кен iшiн соєыр оєпан арєылы ашады. /1.23суррет/. Транспорт штректердi кен орныны» єалынды№ы 1-5м арасында болса сол кеннiп јн бойымен /1.24, а сурет/, ал кеннi» єалынды№ы 5-50м болса кен бойынан 15-20м тысшы№ап жыныс арасымен ѕ»гiленедi. /полевыми/. /1.24, б сур/. Егерде кеннi» єалынды№ы 50м асса єос штрек бiреуi кен iшiмен, екiншiсi єоршауасы жыныс арасынан /1.24, б, в сур/.

1.8.6. Оєпан тј»iрегiндегi аулалар камералар.


Шахта оєпанын /оєпандарын/ барлыє шахта ѕ»гiлерiмен жал№астырып, єатнас жасатып тЅратын ѕ»гiлер жиынты№ын оєпан ј»iрiндегi аула атайдаь /около ствольный двор/. Оєпан е»iрiндегi аула арєылы жер бетiне шахтыдан кјтiрiлетiн жѕктi» бёрi јтедi жёне жеткiзелiш тЅрады. Сондыєтандаоєпан тј»iрегiндегi аула маневр операция ларына єалайлы жасалады. Іызмет камералары транспорт, шахтан су кетеру т.б. жЅмыс тындыру№а ы»№айлы болу№а тиiстi. Ашушы ѕ»гiлердi» орнын танда№анда оєпан ј»iрiндегi ауанны» берiк жыныс арасында оналастырудыє дурыс екенiн ескерген жен. Оєпан ј»iрiндегi ауланы» жѕк јткiзу єаблеты шахтаны» кен јндiру мѕмкiншiлiгiмен сёйкес болуы керек. Лаула iшiндегi рельс єЅлама профильдерi жылжу ба№ытымен санасып та№айындалады.

Оєпан лауласыны» пiшiн ѕйлесiмi мындай факторлар№а байланысты: оєпандарды» санымен јзера орналасу, Кетерушi ыдысты» ѕлгiсiне, ашушы система№а ашылатын комiр єабаттарыны» оз ара орналасу тёртiбi, жер бетiндегi темiр жол ооналасу тёрбiне. 1,25 суретте орталыєтан шы№атын єос оєпан ауласы керсетiлген. Лаула iшiндегi камералар ез алдына та№айындал№ан мiндетi бар жёне хаупсiздiк ереженiн тiлегiне сёйкес єЅрылади. Мысалы: насосты, жер астында№ы электр подстанциясын єауырыт су басып єалма ѕшiн ѕш ѕ»гi болуы керек / ходки/. Оны» бiрi су єѕбырыны» ходогi оєпан мен 7м биiктiкте єосылады, ал езге екеѕi са» лаусыз / герметикалыє/ есiктермен жабдыктал№ан алуа№а єосылады. Орталыє жер астында№ы электростанция мен бас су кјтеретiн камераларды» еденiнiн биiктiгi оєпан ауласында салын№а рельс бойынан 0,5м биiк болуа тиiстi. Насос камерасыны» еденiнен 5,5м сарєыл№ан јр /канава/ арєылы шахтыдан тјмен су а№ып жыйылатын су жи№ыш /водосборник/ ѕ»гiленедi. Су жый№ыш iшiн лайдан алма кезек тазартып тЅру ѕшiн екi ѕнгi дайындарады. Басы су кјтеретiн орынны» су жый№ышыны» кјлемi ёдеттегi 4 са№ат жиылатын су кјлемiнен кем болмауы керек.

1.24 Сурет кенiшiн дамында№анда транспорт горизонттарыны» схемалары.

А - кен єалынды№ы шамалы жа№дайда

В – єалынды№ы ортанша єабаттарда

Б – єала» кен орны

В – ете єалы».

°р-бiр шахта горизонтында хауiпсiздiк ережешi бойынша ерт сендiргiш поезд, ертке єарсы жабдыє саєтайтын єойма болу№а тиiс. °детте атал№ан поездбен єойма оєпан ауласында орналасады. Клеть оєпанымен єатнасатын ѕ»гiлер јртке есiкпен жабдыєталады. Шахтаны» кебiнде жер астында№ы жѕк аккамуляторлы электровозбен тасылады.

БЅл электртвоздарды» батареяларын тоєтандыру ѕшiн /преобразовательная/ тѕрлендiргiш станциясы, зарядтайтын камера жёндейтiк шеберханасы болады. ЖЅмыс ая№ында єыр№а кјтерiлер алдында жЅмысшылар аялдама камерасанда жиналады. ЖЅмысшыларды» саны 500 адамкан асса медпункт єЅрылысыда ескерiледi. Транспорт жЅмысы єарєынды јтiп жатєан жерде диспетчер орналасады.


Тау ѕ»гiлерiн ѕ»гiлеу ёдiстерi.


2.1. Жеке тау ѕ»гi тјнiрегiндегi жыныс сiлемiнi» кернеуде формациялыє жа№дайы негiзгiнен мёлiметтер.


Жер астында№ы жыныс сiлемi ѕстiне бiткен єалы» жынысты» ёр-бiр элементарды жыныс бјлшегiнi» бетiне тѕсетiн єысым Р кјлем те»есi. Мундайда дегенiмiз жыныс ты№ызды№ы, т/м3

Кјрсетiлген жыныс бјлшегiнi» деформацияланыуна єоршан тЅр№ан жерiмен єарсы єысым№а дЅшар болып жан-жаєты /ѕш остьтi/ єысым жыныс сiлемi тендi кернеу жа№дайында болады. Жыныс сiлемiнi» кернеу жа№дайы тек єана Р кѕйiне байланысты. Жыныс сiлемiнi» жан-жаєты те» кернеу iшiнен жыныс ѕ»гiсi ѕ»гiленгеннен кейiн бЅзылады.

БЅл ѕ»гiнi» те»iрег»нде кернеу жѕелерi єайта белiнедi.

2.1. суретте де»гелек ѕ»гi кесiндiсiнде фотокјрнеу ёдiсiмен тѕсiрiп ал№ан басты жёне тангенцыль кернеулердi» изоы№ы кјрсетiлген. Кѕш сызыєтарыны» єоюлан№ан жерлерi кернеу концентрациясынсу паттайды. ¶»гiлердi» кейбiр нЅска бјлегiнде тјбесiнен не табан жа№ынан хаупты созылу кернеуi пайда болады. Кернеу концентрациясы кѕшi жынысты» берiктлiгiнен асып кетсе жарылуына апарып со№уы мѕмкiн. ¶»гi бойыны» жынысы жарылып-тозуы ёр тѕрлi јтедi. Бiр жа№дайда жыныстар шытынап жарылып барып кесекке бјлiнiп тѕседi. Ал екiншi жыныстар деформация пластикалыє тѕрiнде жынысты ѕ»гiнi» iшiне єысып шы№ару тѕр»мен сыипатталады. ¶»гiнi» сверт тенiрегiнде сiлемiнi» iшiне терендеген сайын кѕйреу кѕшi ёлсiрей беретiн кѕйреу зонасы пайда болады. Жыныс формасыны» јзгеруi жёне оны» толыєсуы ѕ»гiнi ѕ»гiлеген кезде кернеу тендiгi бЅзылып тау єысымын бiлдiредi. ¶»гi тј»iрегiндегi тiреуге, кен дi»гегiне, сiлемге тѕсiп тЅр№ан кѕштi кен єысымы деп атайды.


2.2 жыныс ѕ»гiлерiн тiреу.


Тендi кернеу жа№дайыны» бЅзылуына байланысты тј»iректегi жыныс ѕ»гiнi» iшiне жылжып оны толтыру»а тырысады. Формасын, жобады кјрсетiлген єуыс мјлшерiн саєтау маєсатымен жыныс ѕ»гi iшiне тiреу єойылады.

Жыныс єазбасыны» iшiндегi тiреу тј»iргiндегi тау жынысы ѕ»гi iшiне жайылу»а кедергi болып, сыртєы єысым№а тјтеп берiн кейде сыныпта /деформацияланып/ тЅрады. Тiреу конструкциясы, дайындаушы ѕ»гiлермен тазарты забой ларде кен єысымыны» кѕшi, тѕнiсѕ схемасымен санасып тЅру»а тиiстi. Егерде ѕ»гi жыныс сiлемiнi» »атты тЅсынан ѕ»гiлентен болса кѕйреу зонасыны» мелшерi шамалы болып, тiптi болмауыда мѕмкiн. Осындай жа»дайда тау єысымы щамалы бол»андыєтан тЅтєыр /жесткая/ конструкциялы тiреу єолдану№а болады. Егерде ѕ»гi тазарту жѕмысыны» зонасында оны» ѕстiнде iсiнiп кетѕге ыєпал осал жыныста, арасында. Болса жынысты» жылжу барысы єазындыны» тј»iрегiдегi кезге тѕсергiк кернеуге соєтыєтырады. Кѕштi кен єысымына шыдайтын тЅтєыр конструкциялы тiреу єолдан№ан экономика тЅр№ысынан ал№анда тиiмсiз. МЅндай жа№дайда тiреудi» єысыунан формасы саєтал№анмен єиыє мјлшерi тарылып конструкциясы жёне тiреу кѕшi саєталып тЅрады. Кен єазындасыны» тiреулерiне мынадай жалпы талап єойылады: кен єазындысыны» айдынын тарылтпай тiреу єуаты жеткiлiктi болыптЅруы, аэродинамикалыє кеденгiсi /сопротивление/ шамалы болып, тiреу конструкциясы тау єысымына, оны» кѕшiмен тѕрiне сёйкестiгi.

Тiреу ѕ»гi айдыны» Ѕзає мерзiм дЅрыс кѕйде саєтап тЅру шы№ыны» ѕнремдiлiгi, тiреудi жасап оны єЅру ып-жаску жЅмыстарыны» механизацияландыру мѕмкiншiлiгi, жендеу жЅмыстарын орында№анда ы»№айлы болып тЅрып. Кейде тiреулер арнайы талапєа сёйкес болу№а тиiстi. Мысалы: јрт жа№ынан хауiпсiздiк, сујткiзбеушiлiк, јте кѕрделi гидрогеология жа№дайында єазындыны ѕ»гiреу т. б.


Тiреу материалдары.


Тау єазындысын тiреуге а»аш, металл, бетон, тјмiрбетон, таби№ы жёне жасанды тастар єолданылады.

Жер астанда iреу ретiнде єалєан жапыракты /єара№ай, шырша / а№аштардын жонылма№ан тѕрi / круглый//рудник треуi/ жене жоныл№ан / распил, щпал, брус, обаполдар/ пайдаланады. Рудник тiреуi ( стойка) деп жонылма№ан диаметры єден 34см дейiн, ал ѕзынды№ы 0,5 тен 7м дейiн а№ашты атайды. Распил ден ен бойынан єає тiлiнген тiреудi атайды. Брусья деп екi не терт жа№ы арамен кесiлiп жоныл№ан а№ашты атайды. Беренелердi таєтай№а арамен тiлгенде єалдыєтарын обаполы атайды, ал ен бет жа№ында№ысын горбыльдейдi. ¶зынды№ы 1м обапол – затяжка атайлады. Тау ѕєгiлерiнiє металл тiреулерi шойын болат материалыдарынан єѕрылады. СТЗ, СТ5 маркалы мырыш материалдары профильдi прокат пен тарає, жёне тiлiнген темiр тѕрiнде єолданылады.

2.2. сур. Шахты тiреуiн жасайтын арнайлы мырыш прокаты.

2.2. суретте металл тiреуiн жасау№а / 17 ден 27 кг/м дейiн/ арна№фн мырыш профиль прокатты» кесiндiсi керсетiлген мырышта» денгелек тЅрi железбетон єѕрылысында арматура ретiнде жёне штангалы тiреулерде єолданылады, ал єос таврјлы темiр, швеллер жёне рельс – оєпан iшiн єЅрылыстыр№анда єолданылады.

Байыр№ы маркалы мырышты» кемiстiгiне коррозия№а беймдiлiгi жатады кѕрделi гидрогеологиялылык жа№дайда ѕ»гiлердi тiреу ѕшiн шойыннан єуйыл№ан тюбинг кулданылады. Бетон деп єатып єал№ан цемент, єѕм, шиыршыє тас єосындыларын айтады. Іѕм мен єиыршыє тастарды толтырушы деп атайды. Бетон єѕрамы ѕлесiне тиетiн цемент, толтырушы заттарды» салмає не аумає мелшерiмен аныєтайды. / Ц : П : Ш/. Бетонны» єаттылы№ын маркасынан анверады. Бетонны» маркасы деп 28 кѕн iшiнде температурасы , ауаны» салыстырмалы дымєылды№ы 90-100% неа№дайда єатєатын тЅр№ан бойында єысым№а берiктiк шетiн атайды. Бетонны» берiктiгiне шек болатын басты факторлар№а мыналар жатады: цементтi» маркасы, сумен толтыр№ытары» мјлшерi, єЅю ёдiстерi. Бетон№а єосылатын цемент мјлшерiне байланысты: семiз, орташа, арыє тѕрлерi болады. Тау єазындысып тiреу ѕшiн семiз не орташа бетон /бетонныє 1м3 мјлшерi 200-250кг цемент єосылады/ єолданылады. Бетон єосындысын /бетономешалка/ бетон дайындайтыi єоныр№ыда дайындайды. Кёдiгiмгi єою семiз жёне ортаншы бетон тау ѕ»гёсiн єорсаулап бетондайды. Іорсау а№аш не металлан єЅрылады. Егерде бетонды дайындап оны єЅйып, пайдалану арасы алытап єалатын жа№дайда.

Бетон єЅн бЅрын єатып єалмас ѕшiн аросында арнайы єосындылар куиылады. Мѕндай бетонды /пластифицированный/ деп атайды. Кёдiгiмгi бетон мен єатар арнайы бетондар /тез єататын, торкрет-бетон, шашыранды-бетон т.б./. Іолдакылады тез єататын бетонны» єатайы процессын тездетѕ цемент массасыны» 2-3% те» Са св ѕшiн єосындылар єосылады. МЅндай бетон бiр сутканы» iшiнде ёжептёуiр кѕшiне ене алады /3000 н/см2 / дейiн. Теркрет-бетон цементы мол /850 кг/м3 єосынды№/ єЅм, єиыршыє тас єосылып жасалады. Іосындыны» 10-12% су болып я№ный тјркрет-бетонны» консестенсияся суйыє бетон№а таяу болу№а тиiстi. Теркрет-бетонды, бiрнеше сантимерт єалынды№ымен цемент-зе»брегiмен тобега жасырады. Су еткiзбеу єасиетi, тезiмдiлiгi жабайы бетоннын жо№ары. Тамшы бетоны» теркрет бетоннын айырмашылы№ы толтырушы затты» тѕиiрi iрiлеу келiп бетонда тез єатыратын єосындылары болады. Тамшы бетонны» консистенциясыны» суиыєты№ы арнайы бетон атєылайтын ауа єундыр№ысын єолдану№а бетон жЅмысы єорсаусыз орындалады. Бетон тек єысым єѕшiне №ана тетеп бере алады. МЅны тiреу конструциясын танда№анда еакерген жен. Темiн бетон деп бетон iшiне єЅрыш сабаєтары-арматурасы бар бетонды атайды. Арматура темiрбетонны» єысым№а єарсылы№ын кѕшейтiп єака єоймай иiлiске єарсы єарсыласу мѕмкiншiлiгiн кјтередi.

Кейде алдын ала ширатыл№ан арматуралы тјмiр бетон єолданылады. МЅндай жа№дайда арматураны бетон єуйлмай тЅрып єатты тартып, содан кейiн бетон єуиылады. Осыныє нётижес»нде бетон iшiнде кернеу кѕш пайда болып кѕйрету кѕшке єайраты молаяды. Таби№и шой-тас єазындыны» фундаментын толтыру№а не болмаса тiреудi» сыртында№ы єЅстарды бiтiндеуге єолданылады. Жасанды єЅрылыс материалдар ретiнде кiрпiш, бетонит, шлакоблок т. б. атау№а болады. Бетониттар 150 марка бетон єосындысынан жасалса, шлакоблок шахтыны» кѕйген топыра№ынан не тѕiршектелген шлактан жасалады. Орнатылатын ѕ»гiнi кјлдене» єиынды формасына байланысты /бетониттi» тѕрi тiк бѕрышты не сѕиiр формалы келедi/, ал шлакоблок кјбiнесе тiк бЅрышты болады.

2.4 Тау ѕ»гiлерiнi» тiреу конструкциялары, мјлшерi, формасы.


Кен ѕ»гiлерi ке»iстiкте тiк, е»кей, жазыє тѕрлерi кездеседi. Тiк шахта оєпаны Ѕзыє жыл№а арнал№андыєтан єиыс ше»берi дј»гелек болып тЅтас бетонмен шегенделедi /2.3 сур/. Тiреудi» єалынды№ы жа№дайына байланысты 200 деп 300 мм асып жатады. Егерде оєпан сулы, осал жыныс арасында еткен болса тiреу металлдан не тјмiр бетон тюбингтен єЅрылады. МЅндай жа№дайда оєпанны» єиындысы де»гелек келед Тюбингтердi» саєиналы єабыр№алары ауаны» жылжыуына /аэродинамикалыє кедергi/ кедергi келтiредi. Тюбингтен єЅрал№ан тiреу єымбатєа тѕсетiн бол№ансо» тЅтас бетон тiреу орын алуы мѕмкiн.

Тiк оєпан iшiн армировкалад деп кјтергiш ыдыс жылжитын бетiн ба№ыттайтын конструкциялар /расстрел мен желiлер/, єЅбыр орныєтырып iлетiн растрелдер мен авария /апат/ кезiнде адам јтетiн басєыш бјлiмi атайды. Армировканы» негiзi ауыртапалы№ын кјтеретiн эоемент-расстрелдер. Олар оєпанды, кјтер№iш, єЅбыр бјлiмдерiне бјледi. Желi /проводник/ iлiнетiн расстрелдi-басты, ал јзгелерiн єосалєы расстрелдер делiнедi. Бетон мен тюбингпен бекiтiлген оєпанны» расстрелдерi №14шi єос таврдан єЅрылады. Бас расстрелдер бекiнiстi» iшiне 250 мм таяз е»гiзiлмейдi. Іосалєы расстрелдер кейде бiр басы бас расстрелге сѕенiп бЅрыштама мен болтпен бекiтеледi. Бас расстрелдер дёлмё-дёл бiр жазыєтыєта орналасады. Металл расстрелдарыны» кемiстiгiне коррозия»а iуестiгi. Желiлер кјтергiш ыдыстарды» бiр iзбен єоз№алуын єамтып тЅрады. Олар а№аш, металлдан жасалады. А№аш желi 18*18 не 18*20 см єиыєты єырлы а№аштан жасалып расстрелге басы мен ѕшi желiден шыєпайтындай болтпен бекiтiледi /24, а сур/. Металл желi рельстен, не болмаса швеллерден, бЅрыштама темiрден єЅрал№ан коранты темiрден жасалады. Рельстен жасал№ан желi расстрелген арнайы єапсырмамен бекiтiледi /2.4, б сур/.

/2.3 сурет/ бетонмен жiне металды армировкалан№ан тiк оєпанны» єиындысы.

сурет. Желiнi» емталл расстрелдерге бекiтiлуi.

А – а№аш желi;

Б – рельстен жасал№ан желi;

В – желi;

Г – расстрелдер;

Д – єапсырмалар;

Е – тѕнiнѕ бастырмасы;

Ж – єапсырманы бекiтетiн болты»;

З – центрегелтетiн шеге.

Хауыпсi здандыру ережесiнi» талабына сёйкес. Оєпан бiрiнде саты бјлесi мiндеттi тѕрде єЅрылады. МЅны орындау ѕшiн екi расстрелдердi» арасыны» єашыєты№ын 8м асырмай металлдан не болмаса а№аш сјре орнатып оларды№ ѕстiне е»кекiгi 80є дейiн саты єойылады, ал серенi» шетiнен адам јте алаты» мјлшерi 0,7*0,6 м тесiк єалдырады. Басєыш белмесi оєпанны» јзге бјлiм шелерiнен металл не а№аш єоршаланады.

ІЅбырлар єосалєы расстрелге биiктiк ара алшаєты№ы 6-10м iлгектермен бекiтiледi. Кабель оєпанны» шегенiне арасына, 5-6м єалдырып єапсырма мен шегеленедi. Хаупсiздiк ереже шарты бойынша кјтерiлiп жылжып тЅр»ан ыдыс пен шегенделген оєпан єабыр№аны» арасы не оєпанны» јзге армировкелерiнi» арасы мен белгiлi, са»ылау єалдырыл»№а тиiстi. Оєпанны» диаметрi ѕлгiленген /типизированы/. Кјмiр јндiрiсiнде интервал арасы диаметрi 4-8м дейiн. Оєпанны» кјлдене» єиыє мјлшерi бар керектi жабдыєтарды хауiпсiздiк ережеде кјрсетiмен са»ылау мјлшерiмен сыйгызаты» болуы керек. Оєпанны» єиыє мјлшерi ауаны» жалжу шапшанды»ына сыналады. Жауапкершiлiгi темен деген тiк ѕ»гiлер /барлау шахталарыныi оєпаны, шурфтар/ тiк бЅрыш формасымен ѕ»гiленiп шi кјбiнесе а№ашпен шегенделедi. МЅндай ѕ»гiлердi№ армировкасыда а№аштан болады /2.5 сур/.

2.5 сурет. ТЅтас а№аш шеген.

1 – тiреу брус;

2 – єатарлы бјренелер;

3 – прогондар;

4 – расстрелдер;

5 – сѕре шеге /костыль/, прогонды бекiтетiн;

6 – жетекшiлер /ба№ытаушылар/;

7 – басЅыш бјлмесi;

Жызыє не е»кей ѕ»гiлердi шегендеп тiреу ѕшiн а№аш, металл, бетон, тамаш бетон, тас жёне єосынды материалдар єолданылады. ¶»гi єиындысыны» фирмасы, атєаратын єызметiмен тiресу материалыны» тѕрiке байланысты 2.6 суретте єыска мерзiмде пайдаланатын ѕ»гiнi» а№аш шегенi.

2.6 сур. А№аш шеген

  1. Тјбе шегенi;

  2. Тiк бЅрышты рама;

  3. Трапеция тѕрлi рама.

Іатты жыныс арасында№ы ѕ»гiнi» тјбе тiреуiмен шегендейдi. /2.6, в сур/ Рамалар 15-30 см де»гелек а№аштан єиын алынады арасынан 0,7 - 1,5 м алшаєтыє єалдыра отырып ѕ»гiнi» ј» бойын шегендейдi. Тiк тiреу /стойки/ мен тјбе тiреуi арнайы кертiк арєылы бекiтiледi, /паз не лапа деген кертiк/. Шегендеѕшi раманы» бекiтитiнэлементын замок ден атайды /єЅлон/. Раманы» тiреуiн жердегi шЅнкыр№а кiргiзiп, ал замогiн / єЅлып/ ѕ»гiнiк тебесi мен єабыр№а арасан мыєтап сына єа№ып бекiтедi. Ал тiреулердiн арасынан тас, жыныс јтпес ѕшiн рамалардын арасын таєтай, берененiн кесiидiсiмен не горбыль мен шегендеп, ал таєтайдын арасын ты№ындап єояды. Рамалы тiреу єатєыл тiреулерге жатада. Рамалы тiреудiє» сѕиiреленген дерi єысым тѕскенде ѕшi мѕжiлiп шамалы iкемдiлiк пайда болады. Металлдан жасал№ан тiреулердi» тезiмдiлiгiн, єаттылы№ын, отєа жамбау єасиетiн, ѕнемдiлiгiн атап№а кјрсемге болады. Оны єатєыл рамалы тiреу ретiнде пайдалану№а болады. Тазарту жѕмысыны» жёсерi тѕсетiн зонасында№а єазындылар икемдi тiреулерiмен шегенделедi.

Рамалы тiреудi / 2.7,а сур/ рельс тен не болмаса єоставралы №14 – 20 балкадан дайындайды. Тiк тiреу тебе тiреулерiмен єѕйл№ан тиянак / башмак /, мына жер№е келдим не болмаса жапсырмамен бекiтiледi.

2.7 сур. Металлдан жасал№ан тiреу. Жер№е келдим

а – єатєыл рамалы тiреу;

б – икемдi арја тiреуi.

Икемдiл арєа тiреуi / 2.7, б сур/ арнайлы профильдi темiрден жасалады. Тiреу 3 белшектен єѕрылады: арєа формалы тебеден жёне екi єисыє аяє тiреуден. Тјбе тiреудiн ѕштерi тiк келiп телескоп жолымен сусып тiреудiн икемдiлiк сипатын орындау№а мѕмкiншiлiк тѕ№ызады. Тебе тiреуiмен тiк тiреулер єамыт арєылы бекiтiледi. Икемдiлiктiн / сусымалдыєтыєтын / мѕмкiншiлiк єамытты» єысып – тануымен мелшерленедi. Металл тiреулерiне анкерлi /штан№алы / тiреуде жатады. Атал№ан тiреу єатты, браєта жарылып тѕр№ан не болмаса єабатты єаттылы№ы   4 жо№ары жыныстарды» iшiмен ѕ»гiленген жазыє ѕ»гiлердi» тебесiн бекiтуге єолданылады. Анкерл» тебе тiреуi єабатты жынысты не болмаса бјлшек тастарды бекiту ѕшiн єолданылады /2.8 сур/.

2.8. сур анкер тiреуiмен шегенделген єазынды.

2.9. сур анкер штангасыны» бјлшектерi.

1 – сыналы штанга;

А – штан№а;

Б – сына;

В – тiреу плитаы;

Г – гайка;

2 – кернеу штангасы /распорная/;

А – штанга;

Б – темпешек;

В – кернеу саєинасы;

Г – шошає гайка;

Д – болтты» басы.

Анкер тiреуi Ѕзынды№ы 0,6 ден 3м дейiн металл штангасынан металл пластинкалары не болмаса єырлы темiрден жасалады. Шнур iшiнде штанга гайкамен бетiтiледi. ґндiрiсте сыналы жёне кернеу тiреулерi єолданылады. 29, а

Если Вам нужна помощь с академической работой (курсовая, контрольная, диплом, реферат и т.д.), обратитесь к нашим специалистам. Более 90000 специалистов готовы Вам помочь.
Бесплатные корректировки и доработки. Бесплатная оценка стоимости работы.

Поможем написать работу на аналогичную тему

Получить выполненную работу или консультацию специалиста по вашему учебному проекту
Нужна помощь в написании работы?
Мы - биржа профессиональных авторов (преподавателей и доцентов вузов). Пишем статьи РИНЦ, ВАК, Scopus. Помогаем в публикации. Правки вносим бесплатно.

Похожие рефераты: