Конспект по истории Беларуси
VI БЕЛАРУСЬ У СКЛАДЗЕ РЭЧЫ ПАСПАЛИТАЙ
(II палова XVI ст.)
1. Люблинская уния 1569. Вытоки и змест.
2.
3. Рэлигийна-царкоуная Берастейская уния 1596 г. Сутнасць унияцтва.
1. Пачынаючы з Крэйскай унии, ВКЛ и карона зближалися у накирунку падабенства форм дзяржаунасци и з`ядноувалися на узроуни сацыяльных вярхоу. Але и княства и карона захоували культ. и палит. адасобленнасць и магнаты были супраць дзяржаунага злицця.
У сяр. 16 ст. слажылася новая ситуацыя, адзначаная наступным:
1) актывизавалися унияцкия настрои з боку польскай шляхты, якой стала цесна у межах кароны и з боку польскага каталичнага касцела, якому Ватыкан адводзиу галоуную ролю у экпансии на усход.
2) абвастрылися супярэчнасци унутры ВКЛ памиж шляхтай, якая не мела рэальнай палитычнай улады и магнатами, якия атрымали манаполию у палит. жыцци княства.
У 60-я гады гэтае супрацьстаянне вылилася у адкрытую канфрантацыю и шляхта сабраушы свой сойм пад Вицебскам прыняла рашэнне и звярнулася да польскага караля (Жыгимонд II Аугуст) з просьбай аб стварэнни агульнага сейма, каб мець аднолькавыя правы у прыняции рашэнняу.
3) не абачлива уцягнуушыся у Ливонскую вайну княства цярпела ваенныя паражэнни и зямельныя страты. У 1563 г. маскоуския войски узяли Вицебск, наблизилися да Полацка. Шукаючы падтрымку княства звярнулася да Польшчы и пытанне аб новым афармленни двухбаковага саюза саюза было пастаулена на абмеркаванне польскага сейма.
Ен адкрыуся у Люблине 10 студзеня 1569 г. Паслы княства мели намер адстаяаць палитычную аутаномию и захаваць уласны сойм з правам абмеркавання кандыдатуры караля. Польски бок, яки меу далекия намеры поунай инкарпарацыи Литоуских зямель, выстауляу патрабаванни адваротнага парадку и у сакавику 1569 г. паслы княства пакинули Люблин.
Пад уплывам польских феадалау кароль сваим указам замацоувае земли Падляшша, Валыни, Киеушчыны и Падал`я за Польским каралеуствам. У таких умовах паслы ад княства вярнулися на сойм и 1 липеня 1569 г. была падписана уния аб утварэнни Рэчы Паспалитай.
Межы памиж 2 краинами касавалися, ликвидавалися мытныя пошлины на тавары, грамадзяне кожнай з 2-ух палоу мели права набываць нерухомасць на усей тэрыторыи. Утварауся адзины двухпалатны сойм, яки выбирау адзинага гаспадара — караля и князя адначасова. Але княства и карона захоували адасобленыя урады, войски, грошы, дзяржауныя пасады, пячатки, систэму судаводства и нормы права. Гэта была федэрацыя.
Польски бок валодау унутрыпалитычнай иницыятывай, таму фактычнай роунасци не атрымалася. Са 180 паслоу сойма, 46 — з ВКЛ. Польски бок забрау права знешне-палит. ф-цый и не распаусюдзиу на шляхту княства права кантролю за органами дзяржаунага кираваня.
Магнаты княства аказалися пад пагрозай страты сваёй манаполии на уладу, а шляхта княства аказалася пад пагрозай выцискання яе шляхтай польскага боку.
Да таго ж феадалы ВКЛ не мели права гаспадарання на землях адарваных Польшчай у 1569 г. Таму першыя дзесяцигодзи пасля Люблинскай унии были адзначаны актыунай барацьбой княства за умацаванне сваей палитычнай аутаномии и гэтую барацьбу узначалили магнаты.
У ВКЛ дэманстратыуна збирауся сойм. Магнаты спрабавали разыграць рэлигийную карту.
Важны выник — прыняцце у 1588 III статута ВКЛ. У гэтым дакуменце тэкст унии ужо не прыводзиуся и были зафиксаваны вельми важныя палажэнни аб тым, што паляки не маюць права набываць зямельную уласнасць и займаць дзяржауныя пасады у ВКЛ.
Т. ч., магнаты абаранили свае палит. становишча и барацьба стала пациху зацихаць, хаця яшчэ у сяр. 17ст. княства спрабавала разарваць Люблинскую унию и перайсци пад пратэктарат Магдэбурга, затым Швецыи. И усе ж назиралися интэграцыйныя працэсы зближэння, па-кольки польски бок ишоу на уступки, распаусюджвау шляхецкия вольнасци у ВКЛ, дау дазвол на правядзенне у ВКЛ соймау, распаусюдзиу на шляхту княства права кантролю за дзяржауными установами. Па меры аслаблення вяликакняскага змагання за самастойнасць и зближэння сац. вярхоу у адзиную супольную агульнасць стваралися шырокия магчымасци для паланизацыи бел. краю, дэнацыялизацыи форм бел. культуры.
2. Да сяр. 16ст. на бел. землях практычна
сфера уплыва яких прыблизна супадала з дзяленнем зямель на зах. и усх. У 16ст. у Зах. Еуропе пачауся шыроки грамацка-палит. рух, яки па зместу быу антыфеадальны, а па форме стау рухам за рэформы у каталицкай царкве.
Асноуным пастулатам идыелагау рэфармацыи (М. Лютэр, Ж. Кальвин) было веравучэнне аб индывидуальнай адказнасци чалавека перад Богам и аб апрауданни адной тольки верай. Аб`яулялися непатрэбными и нават грахоуными царкоуная уласнасць, багацце царквы, пышны культ, адмаулялася царкоуная терархия, таму у ходзе рэфармацыи адбывалася секулярызацыя (пераход маемасци и зямель да дзяржавы и феадалау). Царква адрывалася ад Рыма. Набывала нацыянальны характар и пачынала больш адпавядаць патрэбам новага грамацкага ладу (буржуазнага). Гэта быу други Вялики Раскол хрысциянства, адзначаны з`яуленнем пратэсттанскай царквы.
Шэраг прычын, у их лику развицце бел. горада, распаусюджванне идэй гуманизма, сац.-палит. рух за аднауленне дзяржаунасци, стварали глебу успрымання идэй рэфармацыи абшчыны и першую з их заснавау у Вильни Микалай Радзивил Чорны. Магнаты княства ухапилися за рэфармацыю па 2-ух прычынах:
1) эканамичная (папауненне сваей уласнасци за царкоуны кошт).
2) палитычная, прадыктованая жаданнем паслабиць каталицызм поьскога боку и, т. ч., у цэлым пазицыи Польшчы.
Часткова рэфармацыю падтрымали гарадския низы, але асноуеая маса засталася да яе абыякавай. Пашыраными плынями рэфармацыи стали кальвинизм и антытрынитарызм, на умераным крыле якога — С. Будны. Антытрынитарызм — радыкальнае веравучэнне, скiраванае супраць веыдальных парадкау.
У адрозненне ад Еуропы, дзе рэфармацыя вылилася у рэвалюцыi и войны, на тэрыторым ВКЛ яна абмежавалася культурна -асветницкими формами и была звязана з пашырэннем книгадрукавання,, спробай усталявацьсистэму новай адукацыи, з распаусюджванем навуковых ведау и новых фил. идэй.
Для барацьбы з рэфармацыяй у Р. П. быу запрошаны ордэн иезуитау. Ен узначалиу контррэфармацыенныя силы. На чале иезуитау быу таленавиты прамоуца Петр Скарга. Увогуле иезуиты дзейничали пад лозунгам "мэта апраудвае сродки" и у арсенале барацьбы были розныя метады.
Ордэн иезуитау увабрау у сябе выдатных выкладчыкау, якия хоць и вучыли па старай багаслоускай систэме систэме, але на латыни и бясплатна. И адразу ж з`явиушыся у княстве, иезуиты адкрыли шырокую сеткукалегиумау и акадэмий.
З дзейнасцю иезуитау у гист. Беларусизвязана старонка станаулення барочнай архитэктуры, развицце школьнага тэатра, дзейнасць аптэк.
У 70-я гг. 17 ст. акрэслилися рысы пратэстанскай царквы на Беларуси. Але кат. и прав. царква усе ж захавали свае пазицыи.
3. Асноунай мэтай иезуитау у ВКЛ з`яулялася пашырэнне каталицызма за кошт праваслау`я. Але пакольки праваслау`ем были у асноуным сац. низы и дайсци да их праз адукацыю было немагчыма. Адзиным рашэннем и шляхам магли стаць перамены у праваслаунай царкве, яе зближэнне з катал. Так узникла идэя саюза памиж катал. и правасл., яки сам па сябе ничога дрэннага не несла.
У гист. хрысц. пасля яго расколу были спробы яго пераадалення и перад тварам мусульман пагрозы нават была заключана Фларэнцийская уния 1439 года. У выпадку з ВКЛ уния планавалася як справа рэлигийная, якая датычылася цэрквау Беларуси и Украины. Пры гэтым уния мела яуна акрэсленую антымаскоускую скираванасць. Распрацованы праек унии абмяркоувауся з вярхами праваслаунай царквы и часка з их у тым лику митрапалит Микаил Рагаза уплывовыя епискапы Тарлецки, Балабан, Пацей, пагадзилися на гэта.
Частка праваслауных святароу падтрымала унию, як сродак захавання свойго эканамичнага и палитычнагауплыву ва умовах нациску каталицызму. Частка з их бачыла у унии сродак пераарыентацыи з усходневизантыйскай традыцыи на заходн. Шэраг буйных феадалау личыли, што так можна стварыць нац. бел. царкву, а кароль Р. П. бачыу у унии сродак зближэння грамадства у рамках Р. П. и сродак абмежавання ад маскоуских уплывах на частку грамадства.
Пасля канчатковага абмеркавання 1595 паличыли, што унию можна заключаць, для чаго у Брэсце быу скликаны рэлигийны царкоуны сабор з удзелам буйных магнатау и вядомых заможных гаражан. Але настрои антыунияцкия, барацьба праваслауных брацтвау супраць унии, супраць яе простых верникау, сяр. духавенства у разлик узята не было. И сабор адразу ж раскалоуся на 2 частки.
Унию падписали па загаду караля и пад пагрозами ваен. силы. Згодна з унияй у праваслаунай царквы захоувалися мова багаслужэння, юлиански каляндар, форма абраднасци, але яна пераходзила у падначалянне Папы Рымскага и часткова прызнавала кат. дагматы.
Задача была стварыць на базе правасл. наближаную да каталицтва царкву. Але пакольки уния навязана силай, яна выкликала супрациуленни, паустанни и стала расколам праваслаунай царквы на рускую и унияцкую. Яе гисторыя (унии) цягнулася да 40-х гг. 19ст. и была адзначана, як кравапралитными войнами так и перыядам массавага прытоку насельництва у гэтую царкву. Але яна так и не стала нацыянальнай.
VII БЕЛАРУСЬ У XVII ст.
1. Антыфеадальная вайна 1648 — 1653. Беларусь ва умовах вайны Расии и РП 1654 — 1667г.
2. Выники Пауночнай вайны и феадальных мижусобиц для беларуских зямель.
1. Галоуная линия унутрыпалитычнага развицця Р. П. праходзила на стыке зауседнай барацьбы шляхты з каралеускай уладай. Идэолаги свецких феадалау имкнулися абаснаваць тэорыю шляхецтва ап якой абвяшчалася Рымскае паходжанне шляхты. Гэта праявилася у "экзэкутцыйнай праграме", па якой шляхецкия колы патрабавали ад коралеускай улады звароту шляхецких "адабраных" у яе раней правоу.
Гэтая праграма атрымала назву праграмы выпраулення Р. П. и была накиравана на развицце шляхецкай дэмакратыи.
Пад идэями агульнашляхецкай роунасци и свабоды праходзила канцэнтраванне улады улады у руках шляхты. Сярод шляхецких правоу были:
1) права маемасци на зямлю;
2) свабода ад падаткау, пошлин, воинских пастояу;
3) права асабистай недатыкальнасци, займаць дзярж. пасады, выбираць караля.
Апафеозам шляхецких вольнасцей стау прынцып "либерум вета" (свабоднае забараняю) яки стау дзейничаць на сеймах з 1652 года. Дастаткова было аднаму з дэпутатау сказаць забараняю и не магло быць прынята рашэнне не тольки па гэтаму пытанню, але и па усей павесцы гэтага дня. Шляхта Беларуси вельми актыуна уключылася у палитычную барацьбу легка мяняючы рэлигийную прыналежнасць.
Што датычыць усих груп феад.-зап. сялянства, то агульнай для их тэндэнцыяй быу штодзенны рост павиннасцей и змяншэння зямельн. надзелау. Так, паншчына павяличылася да 2 дзен з 1/4 частки вытоки у тыдзень.
Пэуныя змяньшэнни адбылися и у статусе гарадоу. Аутаномия дзярж. гарадоу была падарвана тым, што сеймавыя пастановы абавязвали администрацыю даваць даваць праваздачу аб сваих даходах старастам.
У прыватна-уласных гарадах улада феадала стала шырэй. Эканам. становишча горада падрывалася канкурэнцыяй таварау, вырабляемых на весцы и феадальных фальварках.
Адсутничали некаторыя мытныя пошлины, узрасла колькасць юрыдык.
Уся шляхецкая Р. П. уступила у перыяд глыбокага эканамичнага заняпаду и палитычнага крызиса.
Усе гэта вылилася у антыфеадальныя выступленни сялянства, прымаушыя формы нац.-рэлигийнга рухуУнутраныя мижусобицы дампаунялися шэрагам бесперапынных разбуральных войн у знешней палитыцы.
Мясцовая антыфеадальная барацьба бел. пачынаецца з канца 16ст. и усе часцей зливаецца з барацьбой украинскага народу.
Адным з самых значных паустанняу гэтага часу было паустанне Севярына Наливайки 1595 г. Пасаушыся на Падолли и Валыни гэты рух перакинууся на поудзень Беларуси. Пасля яго падаулення яшчэ доуги час працягвалася з`яуленне на гэтых тэрыторыях казацких атрадау. У 1606 — 1610 гг. было дастаткова магутнае выступленне магилеуских гаражан на чале са Стахорам Митковичам.
У 1632 — 1634 гг на землях ВКЛ Царом Микаилам была развязана вайна з Р. П. за зварот Смаленска, Чарнигаускай и инш. зямель адабраных Р. П. раней.
Але самым цяжким па выниках для Беларуси были падзеи сяр. 17 ст. У 1648г. на Украине пачалося магутнае народнае паустанне на чале з Б. Хмяльницким. У битве пры Жоутых водах и Карсуни ен разбиу польския войски.
Летам 1648 г. пачалися хваляванни сельскага и гарадскога насельництва Беларуси. На поудзень Беларуси прыходзяць атрады укр. казакоу на чале з Галавацким, Небабай, Гаркушай.
Паустанне на Беларуси не адрознивалася вяликай арганизацыяй. Сяляне вырашали свае лакальныя пытанни и высвятляли адносины са сваими феадалами. Але размах выступлення быу дастаткова шыроки.
Паказальным было паустанне у верасни 1648г. у Пинску, для падаулення якога спатрэбиуся атрад шляхцицау пад камандваннем князя Мирскага и замежнае войска. Паустанцы были жорстка пакараны. Больш 3тыс. было забита, але супрациуленне працягвалася у иншых гарадах.
Выступленне сялян и гаржан у Белар. супраць феад., шляхты и катал. царквы разам з атрадами Хмяльницкага працягвалися да 1653 года. Хмяльницки личыу рэальным у вынику перамоги уз`яднананне поудня Бел. з Украинай.
У вайне Укр. и Польшчы апошняя выйшла вышла пераможцай. Рашэнем земскага сабору и перыяслаускай рады Укр. пераходзила у руск. падданства, захоуваючы сваю аутаномию. Пры гэтым рус. цар аутаматычна станавиуся прациуникам Р. П.
Па плану рус. камандвання асноуныя ваенныя дзеянни были разгорнуты на тэрыторыи Литвы и Беларуси. У 1694 — 1657 гг. вялася рус.-польск. вайна за беларускую тэрыторыю, таму сучасныя гисторыки часта называюць яе рус.-бел. вайной.
Аслабленая Р. П. не змагла аказаць супрациулення, таму за лета и восень 1654г. рус. войски заняли Смаленск, Полацк, Вицебск, Магилеу и г. д. И пакольки гэтыя гарады без бою не здавалися, яны были вельми разбураны. Вяликия страты панесли унияцкия и каталицкия касцелы, манастыры. Далучэнне да Расии ничога незмянила у становишчы народных мас. Феадалы абвяшчали аб пераходзе у падданства Расии и царская администрацыя захавали их уладанни, правы и прывелегии.
Сяляне были пазбаулены правоу и падвяргалися гвалту. Верагодна, тольки гараджане атрымали больш свабоды ад феадалау. Вельми варожа адносилася царская администрацыя да унияцкай царквы.
Авалодванне рус. войсками Укр., Белар. и часткай Литвывыкликала занепакоенасць у зах. Еур. краинах баяушыхся далейшага узмацнення рус. дзяржавы, т.к. выхад Расии на Зах. Дзвину адчыняу ёй шлях да Балт. мора, дзе у гэты час имкнулася устанавиць панаванне Швецыя. Летам 1655 г. Карл Х выкарыстаушы слабину Р. П. выступае супраць яе. За некальки месяцау шведы акупиравали значную частку Польшчы , поунач Литвы, бел. гарады Друю и Дрысу.
Польски кароль Ян Казимир збег у Силезию, Карл Х абвясциу сябе польским каралем. На бок Швецыи перайшли асобныя литоус. магнаты, ад имя яких Радзивил и Корвин-Гансеуски у жниуни 1655 года падписали дагавор аб пераходзе ВКЛ пад пратэктарат Швецыи.
Апасаючыся узмацнення Швецыи рус. урад пайшоу на перамир`е з Польшай. Абедзве дзяржавы абязалися выступиць на барацьбу са Швецыяй.
Рус.-швец. вайна пачалася у 1656 г. и працягвалася да 1661 г. кали быу падписаны Кардзицки мир, згодна якому Расия адказвалася ад набыццяу у Прыбалтыцы.
Пайсци на гэта Расия была вымушана, так як новы гетман укр. Выгоуски з часткаю казацкага войску перайшоу на бок Польшчы и Р. П. парушыла перамир`е.
Ваен. дзеянни зноу ахапили Бел. и Укр. 1659 г. склауся неудала да Р.П. але паслязаключэння памиж Р.П. и Швецыяй Алиускага миру на працягу 1660 — 1662 гг. поспех спарарожничау Польшчы.
Рус. пакинули Брэст, Гродна, Вильна, Барысау, Магилеу. Дарэчы и у бел. землях быу рух за зварот у склад Р.П. Напрыклад у 1661 г. паустала шляхта и гарадск. вярхушка Магилева, якая у адну ноч перабила 5тыс. рус. гарнизон.
Пасля 1662г. ваен. дзеянни памиж Расияй и Р.П. прыняли зацяжны характ., знясильваючы абодва баки. У студзени 1667 г. памиж гэтыми 2-мя дзяржавами было заключана Андрусаускае перамир`е на 13 з паловай гадоу. Па яго умовах за Рас. замацоувалася Смаленская, Чарнигава-Северская земли и левабяр. Укр. На правым беразе Дняпра "на вечныя часы" да Расии адыходзиу Киеу. Бел. и правабяр. Укр. заставалися у складзе Р. П.
Перыяд з сяр. 17 ст. можна назваць патопам для Белар. Па падликах вучоных загинула 52% насельництва, прычым на усх. Бел. кожныя 80 са 100. Не засталася ни воднага горада, вески, якия б ни были спустошаны, спалены и разрабаваны. Напрыклад, у Брэсце было 1500 двароу засталося 869, у Полацку 1502 — 102, у Вицебску 982 — 56.
Такая ж карцина назиралася и у веске. Вельми дорага абышлися народу и шляхецк. гонар, и царскае жаданне зямельных далучэнняу, и казацкая вольнасць, адсутнасць талерантнасци. У вынику кан. 16 — 17ст. — адзин з самых цяжких перыядау у нашай гисторыи:
— раз`яднанне грамадства;
— перарыу уласнай культурнай традыцыи;
— пачатак рэлигийнай нецярпимасци з атрыбутами инквизицыи у адносинах да прагрэсиуных думау и людзей;
— падрыу эканамичных сил;
— физ. знишчэнне генафонду.
Аднак нават у гэтых умовах не перарывалася навуковая, культурная, грамацка-палит. и сац.-прававая прагр. думка. яна прадстаулена именами С. Буднага, Сматрыцкага, С. Полацкага, Лышчынскага, Филиповичаи инш.
2. Да пачатку 17ст. Расия заняла становишча адной з Вялик. краин свету. Имкнучыся канчаткова узмацниць гэтае станавишча, яна уступае у вайну са Швецыяй, якая валодала усим пабяр. Балтыи. Польския магнаты, якия парывали вярнуць тэрыторыю Ливонии, выступили у гэтай барацьбе на баку Расии. Тэатр ваен. дзеянн. у Паун. вайне 1700 — 1721 гг. стали тэрыторыи Эстонии, Латвии, Литвы, Польшы, Укр. и Бел.
Вайна пачалася дрэнна для Расии. Шведы у 1700 г. разграмили саюзницу Расии — Данию, пад Рыгай нанесли паражэнне вайскам Р.П. а затым пад Нарвай перамагли рус. войски. Упэунены у тым, што Расия не здольна працягваць вайну, швецк. кароль Карл XII кинуу свае силы у Р.П. И хаця яна не магла аказаць кольки-небудзь сур`езнага супрациулення, ваенныя дзеянни тут зацягнулися на пяць гадоу. Першае з`яуленне шведау на Беларуси адбылося у 1702 г., кали, рухаючы у Польшчу шведы разграбавали Гродна. Найбольш значн. битвай на Бел. была битва пры Лясной у1708 г. Для бел Паун. вайна скончылася у 1715г.
Сяляне и гараджане непрымали прамога удзелу у ваен. дзеяннях, але, як и усялякая вайна, Пауночная суправаджалася эпидэмияй, голадам, падрывам и частковым знишч. вытворчых сил, экан. патэнцыялу. Забяспяч. абедзвюх армий у асноуным праводзилася за кошт мясц. насельництва рэквизицыи праводзилася Шведами.
Па загаду Петра 1 бел. сяляне будавали на тэрыт. прыляг. да зах. межау Расии шэраг вежау и ахоуваць их ад ворагау. Мясц. сяляне павинны были пастауляць рус. армии фураж.
Выникам Паун. вайны для Бел. стала скарачэнне насельництва на 1/3 частку, становишча пагаршалася унутрыпалит. барацьбой у ВКЛ за вярхоун. уладу, прыняушую форму мижусобнай вайны у першай палове 80-х гадоу узвысилися Сапеги, якия стали у апазиц. каралю, имкнучыся стаць на чале самастойнай Бел.-Лит. дзяржавы. Большасць шляхты, незадаволенная гэтым, аб`ядноувалася у канфедырацыю на чале якой стали Агинския и Вишнявецкия. Конфликт набыу характар грамадз. вайны. У листападзе 1700 г. недалека ад Вильна адбылася битва памиж войсками Сапег и шляхты. Сапеги были разбиты у сваей мижусобнай барацьбе.
БЕЛАРУСЬ У XVIII ст.
1. Сацыяльна-эканамичнае развицце и антыфеадальныя выступленни у 18 ст.
2. Крызис Р. П. и тры падзелы яе тэрыторыи. Уключэнне Беларуси у склад Расийскай Имперыи.
1. Да сяр. 18 ст. эканам. жыцце Р. П. было разбурана и дэзарганизавана. З 68 г. жыцця гэтай дзяржавы (1648 — 1716 гг.) 65 прыходзилася на ваенныя гады. Для вядзення войнау урад Р. П. вымушаны быу браць пазыки у магнатау. Не маючы сродкау их вярнуць урад раздавау дзяржауныя земли. У вынику у Бел. утварылися буйныя латыфундыи Агинских, Сапег, Радзивилау. Т. ч. узмацнялася маемасць феадалау, якия у хуткем часе перайшли и да захопу гарадских зямель, пераутварыли гараджан у сваих падданых. Расшырэнне феадальных юрыдык наносила вялики урон гарадской гаспадарцы, вяло да паслаблення улады магистрата. Сейм 1766 г. прызнау Магдэбурскае права тольки за 11 гарадами ВКЛ. Акрамя гэтага юрыдыки перашкаджали саслоунай кансалидацыи гараджан. Шляхта карыставшаяся бяспошлинным продажам и пакупкай выигравала канкурэнцыю з гарадскими купцами. У вынику большасць гарадских гандляроу и рамесникау збяднялася и пераходзила да с./г. заняткау. Назиралася так званая аграрызацыя горада. У таких умовах пачалося аднауленне гаспадарчага жыцця Беларуси. Зразумела, што пакольки захоувалися прывилегии магнатау и шляхты, то аднауленне вымушана было абапирацца на на старыя прыгонницкия спосабы вытворчасци, якия захоували прыгонных сялян. Суседния з Р. П. краины ишли уперад, фармиравали буржуазию, развивали прамысловасць и гандаль, будавали вяликия гарады. Пад уплывам знешне эканамичных сувязей з ими и зуликам эканамичных патрабаванняу асобныя феадалы ВКЛ станавилися на шлях перабудовы гаспадарки. Напрыклад Краптович у сваих землях ликвидавау паншчыну и замяниу чынжам. Прыгонныя сяляне падзялялися на две катэгорыи: атрымаушых дзесяць маргау зямли и плациушых арэнду и агародникау не меушых зямли и абавязаных наймацца на работу у фальварак за пэуную плату.
У 18 ст. у шэрагу буйных феадальных маенткау стали стварацца прадпрыемствы па пераапрацоуке с/г прадуктау: винакурни, пиваварни, майстэрни па выпрацоуке сукна, палатна, мэбли, керамичных вырабау и г. д. Вазникаюць вошчынныя мануфактуры. У18 ст. на Ьел. было звыш 50 мануф. подобнага тыпу. Яны, як правила абслугоувалися прыгонными сялянами. Але прысутничала и наемная праца. Развицце гандлевай вытворчасци, аплата труда сведчыла аб начаушымся працэсе зараджэння новых адносин. Им спрыяли рэформы: з 1764 г. была уведзена "генеральная мытная пошлина" абкладанню якой падвяргалися не тольки тавары гарадских купцоу але и шляхты, караля, духавенства. Узмацненню эканамичных сувязяу спрыяла паштовая рэформа 1764 года. А таксама устанауленне у 1766 г. эталонных мер и вагау и г.д. Развицце унутранага и знешнега гандля штурхала да паляпшэння сухапутных шляхоу и ачыстку судаходных рэкау. У др. пал. 18 ст.было пабудавана дзве дароги Пинска-Слонимская и Пинска-Валынская, у 1767 г. виленски ваявода Агински пачау будауництва канала з`яднаушая Неман з Дняпром. У 1784 г. па им прайшло 1-е судна. У 1781 — 84 гг. быу пабуд. 2-й канал з`яднаушы Прыпяць з Зах. Бугам.
Рост вытворчасци у с/г, развицце знеш. и унутр. гандлю добра уплывау на рост гарадоу. У 1789 — 92 гг. у ВКЛ была адносная перавага вываза над увозам тавара (у аснове с/г таварау). Але аднауленне эканомики вялось усе ж марудна, сапраудныя пераутварэнни незакранали асноу феадализму, а тольки прыстасавали памешч. гаспадарки да новых адносин ва умовах росту попыту на зерне магнаты пашырали асобную запашку за кошт сял. зямли. У др. пал. 18 ст. сялян. частка была не болей 1/2 — 1/4 валоки. Паншчына складала 4 — 6 дня у тыдзень. Ускладняуся стан сялян так жа и тым, што практыкавалася здача фальваркау магнатау у арэнду. Арэндатары яшчэ больш запрыгнечвали сялян.
Не здымалася и нац. - рэлиг. пытанне. Магнаты и шляхта Р. П. имкнулися узмацняць каталицызм. Варшауски сейм 1764 г. прыняли рашэнне караць смерцю тых, хто адойдзе